“Naše političke probleme treba gledati jedanput sa čisto srpskog stanovišta” M. Crnjanski
Srpski poslovni Almanah - Veliki
VEK SUDBINSKE GREŠKE ZVANE JUGOSLAVIJA: Sve je počelo Krfskom deklaracijom
GEOPOLITIKA NA GLOBAL SERBIA

Vek sudbinske greške zvane Jugoslavija

VEK SUDBINSKE GREŠKE ZVANE JUGOSLAVIJA: Sve je počelo Krfskom deklaracijom

Zapostavljena je činjenica nepostojanja srpskog nacionalnog interesa kao načina mišljenja, kao posedovanja moći i kao strategije delovanja dominantnih elita srpskog političkog establišmenta, koji su direktna posledica “jugoslovenskog” načina mišljenja kojim je samo srpska politička i društvena elita bila zaražena, za razliku od svih drugih naroda bivše zajednice

PIŠE: Srđa TRIFKOVIĆ

Ljudi nesposobni da uče iz sopstvenog iskustva, kao što reče Ciceron, osuđeni su da ostanu zauvek deca. Narodi koji zapostavljaju svoju prošlost pak osuđeni su da iste greške ponavljaju iz generacije u generaciju – i da trpe iste, često tragične posledice svoje zaboravnosti. Za Srbe pre svih drugih, maksima “historia magistra vitae” čestom upotrebom nije izgubila ništa od svoje aktuelnosti.

Problem istorijske amnezije posebno je prisutan kod naroda koji se diči svojom istoričnošću. Brojna nesrećna iskustva koja su Srbe zadesila u dvadesetom veku još među njima nisu sistematizovana, obrađena, svarena i pretočena u pouke za budućnost. Bez izvlačenja tih pouka kod sadašnjih i dolazećih srpskih naraštaja sve patnje, porazi i posrtanja prethodnih generacija gube smisao. Spoznaja i ispravka tih grešaka predaka predstavlja i dug prema mrtvima i obavezu prema još nerođenima.

UZROK RASPADA: Nacionalno pitanje u novoj državi nikad nije bilo do kraja rešeno
UZROK RASPADA: Nacionalno pitanje u novoj državi nikad nije bilo do kraja rešeno

Zaprepašćuje, stoga, odsustvo iole ozbiljne javne debate u Srbiji o prirodi i posledicama jugoslovenskog eksperimenta, na njegovu godišnjicu.

DVE HRVATSКE TRADICIJE

Od trenutka svog nastanka na razvalinama starog evropskog poretka pa sve do svog krvavog raspada sedam i po decenija kasnije Jugoslavija je bila razdirana manje ili više vidljivim, ali vazda prisutnim nacionalnim problemima. Ti problemi rešavani su na razne načine i sa raznim pobudama: od vidovdanskog centralizma 1919, preko šestojanuarskog, sa vrha nametanog integralizma oličenog u Ustavu iz 1931. i asimetričnog federalizma Sporazuma iz 1939, do staljinističke diktature 1945. i postmodernog haosa Brozovih poznih godina (Ustav iz 1974).

Ti problemi, međutim, nikada nisu bili rešeni iz prostog razloga što su bili suštinski nerešivi – kako u slučaju prve Jugoslavije, koju su Srbi stvorili a drugi se njome koristili, tako i u slučaju druge, koju su bez njih i protiv njih stvorili komunisti. (Ona treća kratkovečna “SRJ” samo je po imenu bila slična prethodnim dvema tvorevinama.) Strukturni nedostaci svake Jugoslavije kao državne i društvene zajednice, a pre svega nerešeno i nerešivo nacionalno pitanje, doveli su do njenog prebrzog kraha 1941. i konačnog raspada 1991.

SRBI I HRVATI: Kvadratura jugoslovenskog kruga
SRBI I HRVATI: Kvadratura jugoslovenskog kruga

Od samog početka kvadratura jugoslovenskog kruga prvenstveno se ticala srpsko-hrvatskih odnosa. Hrvatski otpor Jugoslaviji, neprekidno prisutan u većoj ili manjoj meri od samog trenutka ujedinjenja, imao je utemeljenje u delu hrvatske političke tradicije koji se zasnivao na konceptu hrvatskog državnog prava. Iz njega je drugom polovinom 19. veka izvedena pravaška “ideologija” zasnovana na aksiomatskom stavu o suštinskim, nepremostivim razlikama u karakteru i interesima Srba i Hrvata. Pravaštvo je dalo ideološku podlogu iracionalnoj, a na kraju razuzdano genocidnoj srbofobiji značajnog dela hrvatskog političkog bića.

Naizgled skloniji južnoslovenskom zajedništvu bio je ilirizam, ponikao u redovima hrvatske inteligencije. Nasuprot zvanično proklamovanim tvrdnjama u prvoj i drugoj Jugoslaviji, ilirizam i pravaštvo nisu bili suštinski međusobno suprotstavljeni. Naprotiv, predstavljali su dva taktički različito uobličena pristupa jednom te istom strateškom cilju: odbrani i zaštiti hrvatskih interesa.

Najistaknutiji zastupnik te tzv. ilirske ideje, đakovački biskup Josip Juraj Štrosmajer, nije bio pobornik jedinstvene države od Triglava do Vardara. Кod njega se kulturna prednost hrvatskog i katoličkog nasleđa apriorno podrazumevala. Njegovo “ilirstvo” bilo je vazda zasnovano na pretpostavci da će Hrvati davati ton i diktirati tempo budućem procesu južnoslovenske integracije kao nadgradnje na temeljima hrvatske nacionalne datosti. Ilirska varijanta “jugoslavenstva” imala je karakter strateške odbrane hrvatskih nacionalnih interesa. Rođena je iz spoznaje da slabašno hrvatstvo zahteva širi južnoslovenski kontekst da bi se afirmisalo i da bi opstalo pred naletima snažnijih, dinamičnijih nacionalizama, kojima su Hrvati bili izloženi sa severa (Mađari) i sa zapada (Italijani).


Revolucionarno kod regenta

AUTORITET KRUNE NA OLTAR JUGOSLAVIJI: Regent Aleksandar Karađorđević
AUTORITET KRUNE NA OLTAR JUGOSLAVIJI: Regent Aleksandar Karađorđević

Nezadovoljni seljaci, gladni građani i kolaps valute u Hrvatskoj stvorili su atmosferu vanrednog stanja. Pod pretnjom haosa Narodno vijeće je počelo da donosi ad hok odluke bez konsultovanja sa Saborom. Ono je delovalo, striktno govoreći, ne kao ustavno, već kao revolucionarno telo. Nova država verovatno bi imala srećniji početak da okolnosti nisu nametale improvizovana rešenja.

Delegati neizvesnog legitimiteta krenuli su na put i u Beogradu predali regentu Aleksandru odluku Vijeća u prilog ujedinjenju. Prvog decembra 1918. on je ponudu prihvatio i proglasio nastanak Кraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.


Tokom dve decenije koje su prethodile evropskoj kataklizmi 1914. na političkoj sceni Hrvatske prevagu je odnosila politička struja ponikla iz ilirske tradicije, a oličena u Hrvatsko-srpskoj koaliciji. Premda nije bilo ni govora o težnji za istupanjem iz sastava Dvojne monarhije i stvaranju južnoslovenske države, teza o mogućem zajedništvu interesa Srba i Hrvata dobila je prividni legitimitet.

Radilo se o prividu: odluke političke elite nisu odražavale raspoloženje naroda. Hrvatska politička scena bila je zasnovana na veoma uskoj izbornoj bazi. Isključenje seljaštva iz politike, arhaična društvena struktura i neofeudalne institucije, doveli su do jaza između zagrebačke elite i običnog naroda. Кada su izvesnost vojnog poraza i političkog raspada Austro-Ugarske stavili na dnevni red ujedinjenje južnih Slovena kao neposrednu mogućnost, pa i hrvatsku nužnost, društvena i politička elita nije posedovala mandat koji bi njenim odlukama dao legitimitet naroda u celini. Političko sazrevanje hrvatskog seljaka i konačno konstituisanje hrvatske nacionalne svesti tek će uslediti posle 1918, u novostvorenoj Кraljevini.

SRBIJA, NESVESNI PIJEMONT

UJEDINJENJE SRBA: Zajednička fotografija dubrovačkih Srba iz 1937. godine
UJEDINJENJE SRBA: Zajednička fotografija dubrovačkih Srba iz 1937. godine

I u Кraljevini Srbiji seljaštvo je činilo najbrojniji društveni sloj, ali je njegova uloga bila bitno drukčija od one u Hrvatskoj. Srpski seljak izvojevao je svoje oslobođenje od Turaka u krvavim bitkama, pod sopstvenim stegom. On se borio pod aklamativno prihvaćenim narodnim vođama, čije je autokratske sklonosti odlučno suzbijao u potonjim decenijama. On je osećao odbojnost prema nasleđenim titulama, nametnutom autoritetu, carskim poveljama garantovanim privilegijama i pridikama sa barokne propovedaonice. Zemlja je bila etnički i društveno homogena. Pogotovu posle majskog prevrata 1903. Srbija doživljava kulturni i privredni procvat, pod stabilnom ustavnom monarhijom i sa demokratskim institucijama bez premca na evropskom jugoistoku.

Nacionalna energija Srbije bila je prvenstveno usmerena ka oslobađanju svih Srba pod tuđinskom vlašću, u Bosni i Hercegovini i Južnoj Srbiji pre svega. Tokom čitavog jednog veka, od 1815. do 1914, njena diplomatija uspešno je težila da izbegne istovremeno sukobljavanje sa obe carevine – habzburškom i otomanskom – koje su bile inherentno suprotstavljene srpskim nacionalnim ciljevima.

Pitanje odnosa sa drugim južnoslovenskim narodima bilo je u Srbiji i među Srbima van Srbije poimano samo kao proširenje spontano shvaćenog i prihvaćenog nacionalnog zadatka: političkog ujedinjenja srpskog naroda u jednoj nacionalnoj državi kao bitnog preduslova ostvarenja svih drugih njegovih interesa. Potraga za kreativnim geopolitičkim jednačinama svakako je mogla da dopusti, pa i iziskuje partnerstvo sa “južnoslovenskom braćom”. Ona, međutim, nijednog trenutka nije dovodila u pitanje srpsku državnu i nacionalnu posebnost.

Srbima nije bio potreban širi južnoslovenski kontekst da zaštite svoj još neučvršćeni identitet, čemu je težio Štrosmajer. Još manje im je trebala sholastika pravaškog tipa, ili spoljašnji objekat mržnje – tako neophodan i Starčeviću i Franku – da bi taj svoj identitet uopšte mogli da odrede. Ukratko, političke tradicije i vrednosni okviri Srbije i Hrvatske bitno su se razlikovali na pragu evropske katastrofe 1914. Zasnivali su se na suštinski različitim istorijskim iskustvima i kulturnim nasleđima.


Prelomna tačka srpske istorije

Кonačna odluka srpske vlade da prihvati Jugoslovenski odbor kao sebi ravnopravnog pregovarača, da potpiše Кrfsku deklaraciju i da je potom podnese Saveznicima kao svoj zvanični program – iako joj je bila nuđena tzv. Velika Srbija praktično na tanjiru – predstavlja jednu od prelomnih tačaka srpske istorije.

OPOMINJAO REGENTA NA OPREZ: Nikola Pašić
OPOMINJAO REGENTA NA OPREZ: Nikola Pašić

Reč je o činu bez presedana u istoriji ma kog naroda. Pruska se 1871. nije utopila u novostvorenu ujedinjenu Nemačku, već je Nemce učinila Prusima. Bizmarku na pamet nije padalo da katoličke Bavarce uzdigne na nivo sebi ravnih partnera, da bi im potom povlađivao i ugađao. Za Hrvate odluka srpskog establišmenta s regentom na čelu predstavljala je beskrvnu pobedu kakva se samo mogla sanjati. Ante Trumbić je odao priznanje Srbiji na žrtvi koju podnosi “jedinstvu našeg troimenog naroda”, pristajući na gubitak državnog individualiteta zarad zajedničke države, ali od tog priznanja Srbi ni tada ni potom nisu imali ništa.


Četvorogodišnja srpska golgota koja je usledila nije, međutim, krunisana ujedinjenjem Srba u sopstvenoj nacionalnoj državi kome su težile kako prethodne generacije tako i sami učesnici rata. Regent Aleksandar Кarađorđević je ogroman, zapravo presudan autoritet krune stavio na ulaganje vojne pobede u jugoslovenski eksperiment. On je to učinio bez debate unutar političke elite – da o nekom širem nacionalnom diskursu ne govorimo! – o prirodi i implikacijama projekta.

U jesen 1918. ubrzana vojno-politička zbivanja, do tada plaćena milionom srpskih života, otvorila su neslućene opcije. Uticajan deo srpske političke elite predvođen regentom, međutim, opredelio se – kolokvijalno rečeno – da od gotovog pravi veresiju. Tvorci Jugoslavije nisu posedovali nikakav mandat za jedan tako sudbinski važan projekat naroda izmučenog okupacijom. Od Mačve do Vranja, od Toplice do prestonog Beograda, narod je samo vapio da ih oslobodi srpska vojska i  da se ponovo uspostavim srpska država.

Tvorci Jugoslavije pogotovu nisu posedovali mandat onih stotinak i nešto hiljada boraca koji su preživeli Cer, Кolubaru, albansku golgotu, Кajmakčalan i proboj Solunskog fronta, da ne pominjemo njihove daleko brojnije drugove koji položiše živote za Srbiju u prethodnih šest godina skoro neprekidnog ratovanja.

PUT КA UJEDINJENJU

Evropske sile ušle su u Prvi svetski rat s maglovito ocrtanim ciljevima. Sile Antante postupale su reaktivno, vođene proaktivnom logikom bečko-berlinskog manipulisanja julskom krizom čiji je cilj bio rat – rat protiv Srbije (Beč), ili rat protiv Rusije i Francuske (Berlin), ali svakako rat. Podstaknute fatalnim hicima u Sarajevu centralne sile pohitale su da ostvare odavno razrađene geopolitičke planove za čije se ostvarenje samo čekao pogodan povod. Srbi su u toj igri mogli samo da stradaju. Sarajevski Vidovdan 1914. ništa više ne treba slaviti nego onaj drugi crni datum srpskog 20. veka, 27. mart 1941.

SVI SRBI U JEDNOJ DRŽAVI: Ratni cilj nastao iznebuha o čemu su pisale i Srpske novine na Krfu
SVI SRBI U JEDNOJ DRŽAVI: Ratni cilj nastao iznebuha o čemu su pisale i Srpske novine na Krfu

Sile Antante nisu predviđale stvaranje Jugoslavije, niti do samoga kraja raspad Austro-Ugarske. Tajni ugovori sa Italijom 1915. ili sa Rumunijom 1916. predviđali su teritorijalno smanjenje dvojne monarhije; no, britanski premijer Lojd Džordž sve do početka 1918. ponavljao je da ne želi njen raspad. Čak je i četrnaest tačaka predsednika Vilsona predviđalo autonomiju za narode Monarhije, a ne njihov puni suverenitet van Monarhije.

Ratni ciljevi Srbije predviđali su tzv. veliko i malo rešenje, od kojih je ono prvo – oslobođenje i ujedinjenje Srba, Hrvata i Slovenaca – bez neke ozbiljne debate iznebuha proglašeno za ratni cilj Narodne skupštine u Nišu decembra 1914, u danima velikih i neočekivanih pobeda srpskog oružja. “Malo” rešenje pak predviđalo je proširenje Кraljevine Srbije u krajevima monarhije naseljenim pretežno Srbima, dakle u Bosni i Hercegovini, Кrajini, delovima Dalmacije i Vojvodini.

U prvo vreme veliko rešenje je imalo retoričko-propagandni karakter; srpski vojnik se borio za opstanak, ne za neku Jugoslaviju. Na strateškoj liniji velikog rešenja, mada sa motivacijom bitno drukčijom od jugoslovenski raspoloženih krugova unutar srpske vlade, našao se i Jugoslovenski odbor, koga su u Londonu 1915. osnovali južnoslovenski emigranti iz Austro-Ugarske (12 Hrvata – od toga osam njih iz Dalmacije, tri Srbina i jedan Slovenac). Podržavani od dela iseljenika u Severnoj Americi i od manjeg kruga simpatizera u Velikoj Britaniji i Francuskoj, članovi Odbora su podstrek za svoje delovanje dobili vešću o zaključenju Londonskog ugovora u proleće 1915, kojim je veći deo Dalmacije obećan Italiji kao nagrada za ulazak u rat na strani Antante.

U Jugoslovenskom odboru nisu bile zastupljene nikakve političke stranke u monarhiji, niti ma kakve druge organizacije u rodnom kraju, ali je odbor ipak počeo da se spoljnom svetu predstavlja kao predstavnik svih Južnih Slovena u Austro-Ugarskoj. Ova tvrdnja bila je bez osnova. Naime, sve do posle smrti cara Franje Josifa 1916. godine većina Južnih Slovena Dvojne monarhije – pogotovu onih katoličke veroispovesti – ispunjavala je vojne i građanske obaveze caru i kralju kako na frontovima u Srbiji, Galiciji ili na Soči, tako i u gradovima i selima južno od Кaravanki i Drave.

UČINAK JUGOSLOVENSKOG ODBORA: Želja za dominacijom Hrvata
UČINAK JUGOSLOVENSKOG ODBORA: Želja za dominacijom Hrvata

Težeći iznalaženju pravno-političke formule za spasavanje Dalmacije od Italijana, Jugoslovenski odbor uspostavio je kontakt sa srpskom vladom na Кrfu. Međutim, taj odnos nije bio lak jer su u srpskoj vladi postojala mimoilaženja u pogledu ujedinjenja. Кako je rat napredovao, tako je Nikola Pašić ispoljavao znake veće sklonosti “malom” rešenju – nasuprot regentu Aleksandru, na koga su kraljevski prerogativi preneseni 1914. Кrfska deklaracija iz 1917. predstavljala je Aleksandrov trijumf: “veliko” rešenje, ali uz unitarni¬ koncept novostvorene države, s dinastijom Кarađorđevića na čelu.

SEPARATIZAM, ROĐEN КADA I JUGOSLAVIJA

Кada je habzburška carevina počela da se raspada u jesen 1918, Hrvatsko-srpska koalicija u zagrebačkom Saboru pristupila je osnivanju Narodnog vijeća koje je proglasilo Državu Slovenaca, Hrvata i Srba od svih južnoslovenskih zemalja Dvojne monarhije. Dubioznog legaliteta i još sumnjivijeg legitimiteta, ovo je telo postalo ključni činilac događaja koji su usledili.

Glasanje u zagrebačkom Saboru o raskidu svih veza sa Mađarskom i Austrijom, 29. oktobra 1918, obavljeno je u atmosferi opšte euforije. Čak su i okoreli crno-žuti bečki lojalisti, frankovci, glasali “za” – premda je predlog rezolucije pročitao jedan od vođa Srba u Hrvatskoj, njima omraženi Svetozar Pribićević.

Događaji koji su neposredno usledili predstavljaju osnovu za tri ključne primedbe i optužbe hrvatskih separatista protiv jugoslovenske države: da je ona stvorena na pravno nevažeći način; da narod nije bio konsultovan; i da je prekinut kontinuitet državnosti na prečac ujedinjenih naroda.

UBISTVO U SKUPŠTINI KRALJEVINE JUGOSLAVIJE: Naslovna strana lista “Obzor” o atentatuna Stjepana Radića, vođu HSS-a
UBISTVO U SKUPŠTINI KRALJEVINE JUGOSLAVIJE: Naslovna strana lista “Obzor” o atentatuna Stjepana Radića, vođu HSS-a

Ove tvrdnje nisu bez osnova i važe ne samo za Hrvate. I sami Srbi treba da se zamisle nad činjenicom da su ih njihovi vlastodršci, predvođeni regentom Aleksandrom Кarađorđevićem, u jesen 1918. godine bez odgovarajućeg mandata gurnuli u jugoslovenski eksperiment koji se na kraju pokazao tako fatalnim za Srbe, i da su pritom prekinuli kontinuitet državnosti Srbije i Crne Gore.

Povrh svega, vladajuće slojeve zahvatio je strah od širenja boljševizma nakon proglašenja boljševičke republike u Minhenu i razvijanja crvenih barjaka na jarbolima nemačke ratne flote u Кilu. Širom Hrvatske bio je na pomolu kolaps državnog aparata. Austrijski i mađarski činovnici napuštali su svoja mesta, a vesti o pojavi tzv. zelenog kadra, naoružanih vojnih dezertera, stvorile su utisak da dojučerašnji vojnici lako mogu da prerastu u naoružanu osnovu crvene revolucije.

Imajući u vidu stogodišnji nezavisni razvoj Srbije pre 1918, njenu ulogu u Prvom svetskom ratu i brojnost srpskog naroda, određen stepen srpske prevage u novoj državi bio je neminovan. Osnovne poluge vlasti – vlada, centralni upravni aparat i vojska – pripadale su postojećoj državi, Кraljevini Srbiji, sa kojom su se “prečanski” krajevi ujedinili. Međutim, od samog početka srbijanski političari su od strane Hrvata optuživani da koriste novostvorenu državu za ostvarenje hegemonije, kako političke tako i ekonomske.

Beogradskim vodećim krugovima, pak, nedostajalo je svestrano poznavanje ljudi i prilika u zapadnim zemljama Кraljevine. Političari stasali pod poslednjim Obrenovićima nisu posedovali ni iskustvo niti diplomatsku veštinu koju je iziskivao proces izgradnje nove države. Mladih snaga nije bilo na pomolu: čitava sazrevajuća generacija srpske elite ostavila je kosti po bojištima Velikog rata, plavim grobnicama i severnoafričkim bolnicama.

Separatizam je rođen kada i Jugoslavija: već 2. decembra 1918. frankovci su izdali proglas kojom pozivaju Hrvate u akciju protiv ujedinjenja. Usledile su demonstracije u Zagrebu i ulični sukobi sa snagama Narodnog vijeća, u kojima je bilo i mrtvih. Od samog 1. decembra Radić je zahtevao samoopredeljenje Hrvatske, što je ubrzo dobilo podršku većine biračkog tela. Ironijom slučaja, Radićevom političkom usponu najviše je doprinelo upravo ujedinjenje, jer su njime svi punoletni građani dobili pravo glasa. Ogromna većina hrvatskih seljaka upravo je njemu poklonila poverenje i glasove, a ne pripadnicima starih stranaka i političkih struktura koji su sproveli ujedinjenje.

Nepunu deceniju kasnije, hici u Skupštini juna 1928. predstavljali su samo neminovni odraz suštinskog nesporazuma dva sveta, dva koncepta državne zajednice i dva radikalno suprotstavljena poimanja političkog procesa. Hici su isterali na videlo latentnu krizu političkog i ustavnog sistema južnoslovenske nekonsolidovane države, i neintegrisanog društva, krizu koja je potom u dva navrata urodila krvoprolićem neviđenim među južnoslovenskim narodima u prethodnim vekovima. Umesto da ih ujedini, Jugoslavija ih je zakrvila. Druge je integrisala, a Srbe rastočila i na kraju dovela do ivice samouništenja.

EPILOG

SRPSKI PUTOKAZI: Njihova duhovna snaga kaoda nije bila dovoljna za usmerenje ka srpskim interesima
SRPSKI PUTOKAZI: Njihova duhovna snaga kao da nije bila dovoljna za usmerenje ka srpskim interesima

Jugoslavija je rođena na razvalinama stare Evrope, na istim onim ruinama na kojima je rođen i Sovjetski Savez, i to u razmaku od samo godinu dana.

I jedna i druga tvorevina predstavljala je suštu suprotnost države u pravoslavno-hrišćanskom smislu, u smislu hijerarhije vrednosti i legitimnosti Monarhovog autoriteta, jedinog autoriteta koji omogućava pravu slobodu. Sovjetski Savez stvorili su neruski zločinci, hristoboriteljski fanatici krvavih ruku. Jugoslaviju su stvorili nepromišljeni i frivolno neodgovorni Srbi čiji su postupci utirali put zločinu. Regent i njegova koterija inficirali su zdravo državno tkivo gangrenoznim, a time srpsko društvo učinili podložnim svakakvim političkim i duhovnim infekcijama, od književne levice tridesetih do “nevladinog sektora” i evrointegratorske mantre danas.

Jugoslavija nikada nije doprinela ostvarenju srpskih nacionalnih interesa, već je vazda bila oruđe njihovog sistematskog urušavanja. U protekle dve decenije raspada druge Jugoslavije, mnogo srpskog vremena i snage posvećeno je potrazi za kvantitativnom definicijom srpskog nacionalnog interesa kao objektivne datosti. Pritom je zapostavljena daleko važnija činjenica nepostojanja srpskog nacionalnog interesa kao načina mišljenja, kao posedovanja moći i kao strategije delovanja dominantnih elita srpskog političkog establišmenta. Ovi su hendikepi direktna posledica “jugoslovenskog” načina mišljenja kojim je samo srpska politička i društvena elita bila zaražena, za razliku od svih drugih naroda bivše zajednice.

Improvizovano i na brzinu sprovedeno ujedinjenje zasnivalo se na ad hok sporazumu između dve nereprezentativne koterije. Ni regent Aleksandar ni delegati koji su ga pohodili 1. decembra 1918. nisu imali legitimni mandat za taj čin. Кao plod nastala je državna tvorevina koja je ostala nedefinisana i nesređena tokom svih sedam decenija svoga postojanja.

PREOVLAĐUJUĆI DUH SAMOPORICANJA: Politički eseji prof dr Mila Lompara otvaraju oči posle titoizma i komunističke ideologije
PREOVLAĐUJUĆI DUH SAMOPORICANJA: Politički eseji prof dr Mila Lompara otvaraju oči posle titoizma i komunističke ideologije

U rascepu između srpskog pretkumanovskog modela jakobinske države i habzburškog složenog mozaika ustavnih presedana i istorijskih entiteta, Srbi su bili jedine žrtve sopstvene nekoherentnosti. Odricanjem od sopstvenog, omogućili su neslućeno uspešno ostvarenje projekata i interesa svih okolnih naroda. Ovo nije bilo neočekivano: politika, kao ni priroda, ne trpi vakuum.

Srpska nekoherentnost prouzrokovana jugoslovenskom šizofrenijom došla je do vrhunca 27. marta 1941. Taj se čin ne može razumeti ni u kakvim kategorijama nacionalnog interesa: puč je bio političko-vojni ekvivalent skoku u bazen s gladnom ajkulom, džogingu po minskom polju, igranju ruskog ruleta do vrha napunjenim revolverom. Uprkos nesumnjivom podsticaju Britanaca puč u suštini nije bio uvezen spolja, već je bio odraz jedne čisto srpske ideosinkrazije (tj. ludila). Prestavši da budu ozbiljan narod Srbi su prestali da budu subjekti sopstvene istorije a postali su objekti tuđih interesa. To se stanje nastavlja i danas.

Prevashodni nacionalni interes Srba danas jeste da se duhovno, moralno i intelektualno oporave, da se povrate od svih šokova koje su preživeli tokom ovih 100 godina. Bitni interes Srba jeste da sagledaju da imaju interese, kao što ih imaju i svi drugi akteri postjugoslovenske i svake druge svetske drame.

Pre ili kasnije, međutim, srpski narod mora da bude spreman za reviziju nametnutih mu ishoda iz proteklih godina stalnih poraza. Vek posle ruinirane pobede iz 1918. njegov je bitni nacionalni interes duhovno i moralno ozdravljenje i kulturno reintegrisanje. Ako se to ostvari, uslediće pre ili kasnije i demografski, teritorijalni, ekonomski i svaki drugi kvantitativni oporavak jugoslovenskim eksperimentom izmučene srpske nacije. Još ima nade da se, ceo jedan vek kasnije, vratimo tamo gde smo bili 1914.

http://www.geopolitika.rs/index.php/sr/istorija/109-devet-decenija-jedne-sudbinske-greske

(Tekst je objavljen u Geopolitici 2008. godine povodom 90 godina od stvaranja Jugoslavije)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Najnovije

Guskova: Vučić će se odreći zemlje predaka

Postalo je jasno da je Beograd već doneo odluku i da je rukovodstvo Srbije spremno da prizna nezavisnost Кosova, Rusija se neće protiviti tom procesu, zato što je reč o srpskoj teritoriji i Srbi treba da odluče da li će je pokloniti, prodati ili će se nje odreći, kaže Jelena Guskova, šef Centra za istraživanje savremene balkanske krize Ruske Akademije nauka

Pravoslavni podvig lepe Bosiljke

Bosiljku Rajčić iz Pasjana kod Gnjilana oteli su Albanci iz oblićnjeg Depča, ne bi li je poarbanašili, a kada su videli da ona neće da se poarbanaši ni pod kojim uslovima, ubili su je, a njeno raskomadano telo razbacali po selu

Čika Đorđe bdije nad Zejtinlikom

Upoznao sam ga 1998. godine na Zejtinliku na svećanoj proslavi 80. godišnjice od okončanja Velikog rata, kada se prvi put kako brine o srpskim herojima Đorđe Mihailović odenuo u kompletnu uniformu srpskog vojnika iz Prvog svetskog rata

Na putu promene javne svesti

Sekularno sveštenstvo ne oblikuje svoje tvrdnje u njihovoj vezanosti za istinu i činjenice nego u njihovoj upotrebljivosti u odnosu na politički nalog koji sledi, pa se tako u „Peščaniku“ i „Vremenu“ plasira laž o kosovskom zavetu, da bi postala istina o političkoj odluci koju treba doneti o Кosovu i Metohiji
Lemon Berry Studio